Կճեխաշ. Հայկական տոնական սեղանի առատության և բարօրության խորհրդանիշը
Հայկական խոհանոցում կան ուտեստներ, որոնք տարիներ շարունակ պահպանել են իրենց խորհրդավորությունն ու ծիսական նշանակությունը: Այդպիսին է Կճեխաշը (կամ Կճուճախաշը)՝ հնամենի մի ուտեստ, որն ավանդաբար զարդարում է ձմեռային տոնական սեղանները, հատկապես Ամանորին և Սուրբ Ծննդյանը:
Ի՞նչ է Կճեխաշը. Հատիկեղենի թագավորական խառնուրդը
Կճեխաշն իրենից ներկայացնում է տարբեր տեսակի հատիկեղենի և հացահատիկների համադրություն: Ինչպես հուշում է անվանումը, այն պատրաստվում է կճուճի մեջ (կավե աման), որտեղ բաղադրիչները երկար ժամանակ «խաշվում» են (եփվում են)։
Այս ուտեստի հիմնական բաղադրիչներն են.
- Լոբի (տարբեր տեսակների),
- Սիսեռ,
- Ոսպ,
- Ձավար կամ ցորեն,
- Եգիպտացորեն:
Խորհրդանիշը՝ Առատություն և Բերքատվություն
Կճեխաշը պարզապես սննդարար ապուր չէ. այն ունի խորը հեթանոսական և քրիստոնեական արմատներ: Հնում հավատում էին, որ տարբեր սերմերի ու հատիկների միախառնումը խորհրդանշում է գալիք տարվա առատությունը, հաջողությունը և բերքատվությունը: Որքան շատ տեսակի հատիկներ լինեին կճուճի մեջ, այնքան ավելի «լիքն» ու բարեկեցիկ էր լինելու ընտանիքի տարին:
Այն նաև համարվում է «կենաց ուտեստ», քանի որ հատիկեղենը խորհրդանշում է կյանքի շարունակականությունն ու վերածնունդը:
Պատրաստման ավանդույթը
Կճեխաշի պատրաստումը շտապողականություն չի սիրում: Ավանդաբար կճուճը դրվել է թոնրի մեջ կամ վառարանի տաք մոխիրների վրա, որտեղ հատիկները դանդաղորեն փափկել են՝ պահպանելով իրենց բոլոր օգտակար հատկությունները:
Կավե ամանի շնորհիվ բաղադրիչները չեն կորցնում իրենց բնական համն ու բույրը: Եփվելուց հետո կերակուրը համեմվում է տապակած սոխով, չորացրած կանաչիներով (ուրց, ռեհան) և համեմունքներով: Որոշ շրջաններում ընդունված է ավելացնել նաև չորացրած մրգեր կամ ընկույզ՝ համային նոր երանգներ ստանալու համար:
Ինչու՞ է այն արդիական այսօր
Ժամանակակից սննդաբանության տեսանկյունից Կճեխաշը իսկական «սուպերֆուդ» է: Այն հարուստ է բուսական սպիտակուցներով, բջջանյութով և վիտամիններով, ինչը չափազանց կարևոր է ձմեռային ամիսներին օրգանիզմն ամրացնելու համար: Բացի այդ, այն հիանալի լուծում է Մեծ Պահքի շրջանում, քանի որ լինելով բուսական՝ շատ հագեցնող է և էներգիայով լի: