Հայկական խոհանոցի գոհարը. Հարիսա՝ պատմության համը յուրաքանչյուր գդալում
Հայկական խոհանոցն աշխարհին հայտնի է ոչ միայն իր բազմազանությամբ, այլև իր կերակուրների խորը պատմությամբ և ավանդույթներով։ Դրանց շարքում առանձնահատուկ տեղ է գրավում Հարիսան՝ մի ուտեստ, որն ավելին է, քան պարզապես կերակուր։ Այն խորհրդանիշ է, ավանդույթի կրող և համի իսկական տոն։
Հազարամյակների պատմություն ափսեի մեջ
Հարիսան իր արմատներով հասնում է խորը դարեր։ Համարվում է, որ այն հայկական սեղաններին է եղել դեռևս վաղ քրիստոնեական ժամանակներից՝ դառնալով ոչ միայն ամենօրյա, այլև ծիսական նշանակություն ունեցող ուտեստ։ Այն հաճախ պատրաստվել է մեծ տոների և հիշատակի օրերին՝ համախմբելով ընտանիքներին և համայնքներին մեկ սեղանի շուրջ։ Հարիսայի պատրաստման գործընթացն ինքնին արարողություն է՝ պահանջող համբերություն, սեր և ժամանակ։
Բաղադրատոմս, որը փոխանցվում է սերնդեսերունդ
Հարիսայի հիմքում ընկած են երկու պարզ, բայց էական բաղադրիչներ՝ ցորեն (սովորաբար ծեծած ցորեն) և միս (ավանդաբար՝ հավի կամ գառան)։ Սակայն դրանց համադրությունը, դանդաղ եփման երկարատև գործընթացը և անընդհատ խառնելը ստեղծում են մի կերակուր, որի քնքուշ, համասեռ կառուցվածքն ու նուրբ համը անզուգական են։ Հարիսան եփում են կավե ամաններում՝ վառարանի կամ թոնրի մեջ, ժամեր շարունակ, մինչև միսն ամբողջությամբ միաձուլվի ցորենի հետ՝ վերածվելով յուղալի, հագեցած զանգվածի։ Վերջում այն համեմվում է հալած յուղով, երբեմն՝ կարմիր պղպեղով։
Ավանդույթի և միասնության խորհրդանիշ
Հարիսան ավելին է, քան պարզապես համեղ ուտեստ։ Այն հայկական ընտանիքի, համայնքի և տոկունության խորհրդանիշն է։ Հարիսան պատրաստելը և համտեսելը հնարավորություն է կապվելու մեր արմատների հետ, հիշելու մեր պատմությունը և միասին կիսելու ջերմությունն ու հյուրընկալությունը։ Այսօր էլ, ինչպես դարեր առաջ, Հարիսան շարունակում է մնալ հայկական սեղանների թագուհին՝ հրավիրելով բոլորին վայելելու պատմության համը յուրաքանչյուր գդալում։