Ասատուր Սարաֆյան (Օսկար Բանկեր). Մարդը, ով հեղափոխեց ավտոմոբիլային աշխարհը
Աշխարհում քիչ չեն հայազգի գյուտարարները, որոնց հայտնագործություններն անվերադարձ փոխել են մարդկության կյանքի որակը: Այդպիսի մեծությունների շարքում իր ուրույն տեղն ունի ամերիկահայ ճարտարագետ Ասատուր Սարաֆյանը, ով աշխարհին առավել հայտնի է որպես Օսկար Բանկեր: Հենց նրան է պատկանում ավտոմեքենայի ավտոմատ փոխանցման տուփի ստեղծման փառքը։
Ճանապարհ դեպի «Ամերիկյան երազանք»
Ասատուր Սարաֆյանը ծնվել է 1895 թվականին Օսմանյան կայսրությունում։ Մազապուրծ լինելով Հայոց ցեղասպանությունից՝ նա 1913 թվականին տեղափոխվում է ԱՄՆ՝ բնակություն հաստատելով Չիկագոյում։ Ինչպես շատ գաղթականներ, նա ևս սկսել է զրոյից՝ աշխատելով որպես մեխանիկ։ Սակայն նրա բնածին տաղանդն ու սերը տեխնիկայի հանդեպ շատ շուտով նրան դուրս բերեցին արտադրական առաջնագիծ։
Ավտոմատ փոխանցման տուփ. Պայքար հանուն նորարարության
Մինչև 1930-ական թվականները ավտոմեքենա վարելը բավականին բարդ գործընթաց էր՝ կապված մեխանիկական փոխանցման տուփի անդադար կառավարման հետ։ Ասատուր Սարաֆյանը նպատակ դրեց ստեղծել մի համակարգ, որը կհեշտացներ վարորդի աշխատանքը և կդարձներ մեքենան ավելի անվտանգ։
1932 թվականին նա ներկայացրեց ավտոմատ փոխանցման տուփի (Automatic Transmission) իր առաջին նախատիպը։ Սակայն ճանապարհը հեշտ չէր. խոշոր ավտոարտադրողները, մասնավորապես՝ General Motors-ը, երկար ժամանակ մերժում էին նրա գաղափարը՝ նախընտրելով սեփական կիսաավտոմատ համակարգերը։ Օսկար Բանկերը ստիպված եղավ տարիներ շարունակ դատական և մասնագիտական պայքար մղել՝ ապացուցելու համար, որ իր ստեղծած համակարգն ավելի հուսալի է և արդյունավետ։ Ի վերջո, նրա նախագիծն ընդունվեց և դարձավ ժամանակակից ավտոմատ փոխանցման տուփերի հիմքը։
Բազմաթիվ գյուտեր և համաշխարհային ճանաչում
Սակայն փոխանցման տուփը Սարաֆյանի միակ նվաճումը չէր։ Նրան են պատկանում ավելի քան 300 արտոնագրեր, որոնցից մի քանիսը կենսական նշանակություն ունեցան տարբեր ոլորտների համար.
- Ղեկի հիդրոուժեղացուցիչը. Համակարգ, որն այսօր առկա է գրեթե յուրաքանչյուր մեքենայում։
- Վառելիքի պոմպը. Նա ստեղծել է դիզելային շարժիչների համար առաջնային վառելիքի պոմպը։
- Ինքնաթիռի կառավարման համակարգեր. Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին նրա գյուտերն օգտագործվել են ամերիկյան ռազմական ինքնաթիռների (օրինակ՝ Sikorsky ուղղաթիռների) կատարելագործման համար։
- Բազմագույն տպագրության մեքենան. Սարաֆյանը հետք է թողել նաև տպագրական արդյունաբերության մեջ։
Ժառանգությունը
Օսկար Բանկերը մահացել է 1989 թվականին՝ 93 տարեկան հասակում։ Նա մինչև կյանքի վերջ մնաց համեստ և նվիրված իր գործին։ Նրան անվանում էին «Մարդ, ով ստիպեց ավտոմեքենային խոսել վարորդի հետ»։
Այսօր, երբ մենք վայելում ենք ժամանակակից մեքենաների հարմարավետությունը, պետք է հիշենք, որ այդ ամենի հետևում կանգնած է հայորդի Ասատուր Սարաֆյանի հանճարեղ միտքը, ով ցեղասպանության մղձավանջից հետո կարողացավ դառնալ համաշխարհային գիտության ու տեխնիկայի առաջամարտիկներից մեկը։