Ինչպես են Հայաստանին ստիպում ապրել տարածքային անորոշության ռեժիմում

Երբ խոսքը վերաբերում է պետության սահմաններին, փաստաթղթերում չպետք է լինեն ո՛չ ակնարկներ, ո՛չ երկիմաստություններ։ Պետք է լինի քարտեզ։ Հստակ և պաշտոնական։ Որովհետև պետության սահմանները չեն որոշվում ո՛չ սոցցանցերում արված գրառումներով, ո՛չ էլ Google Maps-ում կատարված փոփոխություններով։

Սակայն հայ-ադրբեջանական սահմանի սահմանազատման կանոնակարգի դեպքում առաջանում է աբսուրդային իրավիճակ․ փաստաթուղթ կա, բայց չկա քարտեզ, որը վերջնականապես կսահմանի, թե Հայաստանն ինչն է ճանաչում որպես իր տարածք։

Եվ սա արդեն տեխնիկական մանրուք չէ։ Սա ազգային անվտանգության հարց է։

Մինչ Երևանում խոսում են «սահմանազատման գործընթացի» մասին, տեղեկատվական դաշտում ի հայտ են գալիս նոր մտահոգիչ ազդակներ։ Այսօր Google-ում Տիգրանաշենի անունը փոխում են ադրբեջանական «Քյարքի»-ի, վաղը Բաքվում կրկին սկսում են խոսել անկլավների մասին, մյուս օրը հայ հասարակությունը նոր տարածքային պահանջների մասին տեղեկանում է հետին թվով։ Եվ ամեն անգամ պարզվում է, որ հստակ, քաղաքականապես վերջնական պատասխան չկա։

Այստեղ ամենավտանգավորը նույնիսկ միջազգային քարտեզներում անվանումների փոփոխությունը չէ։ Google-ը պետական սահմաններ չի որոշում։ Խնդիրն այլ է․ երբ պետությունն ինքը երկաթբետոնե հստակությամբ չի ամրագրում իր դիրքորոշումը, նրա փոխարեն դա սկսում են անել ուրիշները։

Հայկական կողմն այսօր հայտնվել է մի իրավիճակում, երբ Սահմանադրական դատարանը հաստատել է սահմանազատման կանոնակարգը՝ առանց կցված քարտեզի, իսկ դա նշանակում է, որ հասարակությունը ստիպված է գուշակել՝ որն է Հայաստանի վերջնական դիրքորոշումը, որտեղով են անցնում կարմիր գծերը, և արդյոք դրանք ընդհանրապես գոյություն ունեն։

Հենց այդ պատճառով էլ անկլավներ չնախատեսող քարտեզը կանոնակարգին կցելու պահանջը ոչ թե քաղաքական կարգախոս է, այլ տարրական պետական տրամաբանության հարց։ Որովհետև հայկական իրականության մեջ անկլավները պարզապես թղթի վրա նշված աբստրակտ կետեր չեն։ Դրանք ճանապարհներ են, անվտանգություն, հաղորդակցություններ, մարդկանց կյանքեր։

Տիգրանաշենի շուրջ պատմական փաստարկը նույնպես քանդում է հարցը որպես «ակնհայտ» ներկայացնելու փորձը։ Մի շարք պատմական աղբյուրների համաձայն՝ խոսքը հայկական գյուղի մասին է, որը եղել է ինչպես Հայաստանի Առաջին Հանրապետության, այնպես էլ Խորհրդային Հայաստանի կազմում։ Նույնիսկ «Քյարքի» անվանումը, որի վրա այսօր փորձում են հենվել, սկզբնական պատմական անվանումը չէ։

Առանձին հարց է նաև Հայաստանի Սահմանադրությունը փոխելու թեմայի շուրջ շարունակվող ճնշումը։ Եթե Սահմանադրական դատարանն արդեն եկել է այն եզրակացության, որ Սահմանադրության նախաբանը տարածքային պահանջներ չի պարունակում հարևան պետությունների նկատմամբ, ապա ինչո՞ւ կրկին օրակարգ բերել հանրաքվեի թեման։

Պատասխանը տհաճ է․ որովհետև հարցը վաղուց դուրս է եկել իրավունքի շրջանակներից և դարձել քաղաքական ճնշման գործիք։

Փաստացի Հայաստանին փորձում են հասցնել մի իրավիճակի, երբ անգամ սեփական Սահմանադրական դատարանի որոշումները դադարում են վերջնական լինել, եթե դա պահանջում է Բաքուն։

Եվ ահա այստեղ է գլխավոր հարցը։

Եթե երկրի սահմանները վերջնականապես ամրագրված չեն պաշտոնական քարտեզի վրա, եթե պատմական փաստարկներն անտեսվում են, եթե հասարակությունը տարածքային ռիսկերի մասին տեղեկանում է Ադրբեջանի հայտարարություններից կամ թվային ծառայություններում կատարված փոփոխություններից, ապա խոսքն արդեն սահմանազատման մասին չէ։

Խոսքը մշտական անորոշության քաղաքականության մասին է, որի պայմաններում Հայաստանը քայլ առ քայլ կորցնում է ոչ միայն տարածքային փաստարկները, այլև իր պետության սահմանները ինքնուրույն որոշելու իրավունքը։