Հաղարծին. Դիլիջանի անտառների «սպիտակ» մարգարիտը
Տավուշի մարզի զմրուխտե անտառների մեջ, Դիլիջան քաղաքից ոչ հեռու, թաքնված է հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ամենագեղեցիկ ու խորհրդավոր կոթողներից մեկը՝ Հաղարծնի վանական համալիրը։ 10-13-րդ դարերում կառուցված այս վանքը հանդիսանում է բնության և ճարտարապետության կատարյալ ներդաշնակության օրինակ։
Անվան ծագումնաբանությունը
«Հաղարծին» անվան հետ կապված կա մի գեղեցիկ լեգենդ։ Ասում են, որ վանքի բացման և օծման արարողության ժամանակ մի արծիվ էր պտտվում գլխավոր եկեղեցու գմբեթի շուրջը։ Այստեղից էլ առաջացել է անունը՝ «Հաղ» (խաղ) և «Արծին» (արծիվ)՝ այսինքն՝ «Արծվի խաղ»։
Վանական համալիրի կառուցվածքը
Հաղարծնի համալիրը բաղկացած է երեք եկեղեցիներից, գավթից և եզակի սեղանատնից.
- Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի. Համալիրի ամենահին կառույցն է (10-րդ դար), որն ունի խաչաձև-գմբեթավոր հորինվածք։
- Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցի. Փոքրիկ և նրբակերտ եկեղեցի (1232 թ.), որը կառուցված է կապտավուն բազալտից։
- Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի. Համալիրի գլխավոր և ամենամեծ եկեղեցին է (1281 թ.)։ Այն առանձնանում է իր բարձր գմբեթով և շքեղ հարդարանքով։
- Սեղանատուն. Սա միջնադարյան հայկական աշխարհիկ ճարտարապետության լավագույն նմուշներից է (1248 թ.)։ Այն կառուցվել է հանճարեղ ճարտարապետ Մինասի կողմից։ Սյուների և կամարների շնորհիվ սեղանատունն ունի բացառիկ ձայնային տվյալներ և լուսավորություն։
Հաղարծնի ընկուզենին
Վանքի տարածքում երկար դարեր կանգուն էր մի հսկայական ընկուզենի, որը վանքի հասակակիցն էր համարվում։ Թեև ծառը տարիներ առաջ այրվեց կայծակից, այն շարունակում է մնալ Հաղարծնի խորհրդանիշներից մեկը։ Զբոսաշրջիկները հավատում են, որ եթե անցնեն ծառի բնի միջով և երազանք պահեն, այն անպայման կկատարվի։
Վերածնունդ և արդիականություն
Հաղարծինը նոր կյանք ստացավ 2010-ականների սկզբին։ Հետաքրքրական է, որ վանքի հիմնական վերանորոգումն իրականացվեց Արաբական Միացյալ Էմիրությունների Շարժայի էմիրության շեյխ Սուլթան բին Մուհամմադ ալ-Քասիմիի նվիրատվությամբ։ Շեյխը, տպավորված լինելով վանքի գեղեցկությամբ ու պատմությամբ, միջոցներ հատկացրեց այս քրիստոնեական սրբավայրի պահպանման համար։
Ինչու՞ այցելել Հաղարծին
Հաղարծինն այն վայրն է, որտեղ կարելի է կտրվել առօրյա հոգսերից և լսել բնության ու պատմության շունչը։ Դիլիջանի մաքուր օդը, վանքի բաց գույնի քարերը (որոնք կարծես լուսավորում են անտառը) և շրջակա լեռների գեղեցկությունը ստեղծում են մի աննկարագրելի մթնոլորտ։ Այն հիանալի վայր է ինչպես հոգևոր վերածննդի, այնպես էլ մշակութային ճանաչողության համար։