Հրաչյա Բունիաթյան. Հայ կենսաքիմիական դպրոցի հիմնադիրն ու գիտության երախտավորը
Հայ գիտական միտքը համաշխարհային ասպարեզում ունի իր ուրույն տեղը, և այդ տեղը ձևավորողներից մեկը ակադեմիկոս Հրաչյա Բունիաթյանն է։ Նա ոչ միայն խոշորագույն գիտնական էր, այլև կազմակերպիչ, ում ջանքերով Հայաստանը դարձավ կենսաքիմիայի և նյարդաքիմիայի միջազգային կարևոր կենտրոններից մեկը։
Կենսագրական համառոտ ակնարկ
Հրաչյա Բունիաթյանը ծնվել է 1907 թվականի մայիսի 1-ին Նոր Բայազետում (այժմ՝ Գավառ)։ Նրա կրթական ուղին սկսվել է Երևանի պետական համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, որն ավարտելուց հետո նա իր ողջ կյանքը նվիրեց գիտությանն ու կրթությանը։
Բունիաթյանի գործունեությունը համընկավ մեր երկրի համար ամենադժվարին ժամանակների հետ։ 1942-1946 թվականներին՝ Հայրենական մեծ պատերազմի ծանր տարիներին, նա ստանձնեց Երևանի պետական համալսարանի ռեկտորի պաշտոնը՝ կարողանալով պահպանել և զարգացնել մայր բուհի գիտակրթական ներուժը։
Գիտական հեղափոխություն և Կենսաքիմիայի ինստիտուտի հիմնադրումը
Հրաչյա Բունիաթյանի ամենամեծ վաստակը համարվում է ՀՀ ԳԱԱ Կենսաքիմիայի ինստիտուտի ստեղծումը 1958 թվականին, որը նա ղեկավարեց մինչև իր կյանքի վերջը՝ 1981 թվականը։ Այսօր այդ ինստիտուտը հպարտությամբ կրում է իր հիմնադրի անունը։
Նրա գիտական հետաքրքրությունները կենտրոնացած էին ամենաբարդ օրգանի՝ մարդու ուղեղի շուրջ։ Բունիաթյանը հայկական նյարդաքիմիական դպրոցի հիմնադիրն է։ Նրա աշխատությունները նվիրված էին.
- Ուղեղում նյութափոխանակության գործընթացների ուսումնասիրությանը,
- Ամինաթթուների և սպիտակուցների դերի բացահայտմանը,
- Գամմա-ամինակարագաթթվի (GABA) և այլ կարևոր միացությունների կենսաբանական նշանակությանը։
Միջազգային ճանաչում և ժառանգություն
Ակադեմիկոս Բունիաթյանի գիտական հեղինակությունը դուրս էր Հայաստանի սահմաններից։ Նա բազմաթիվ միջազգային գիտական ընկերությունների անդամ էր, դասախոսություններով հանդես էր գալիս եվրոպական առաջատար կենտրոններում։ Նրա շնորհիվ Հայաստանում պարբերաբար անցկացվում էին համաշխարհային մակարդակի գիտաժողովներ։
Բացի գիտնական լինելուց, նա հիանալի մանկավարժ էր, ով կրթեց գիտնականների մի քանի սերունդ։ Նրա սաները այսօր շարունակում են նրա գործը թե՛ Հայաստանում, թե՛ արտերկրում։
Հրաչյա Բունիաթյանի կյանքն ու գործը հայրենասիրության և գիտությանը նվիրվելու վառ օրինակ են։ Նա հավատում էր, որ հայկական գիտությունը կարող է և պետք է լինի մրցունակ աշխարհում, և իր ողջ գործունեությամբ ապացուցեց դա։ Նրա անունը ոսկե տառերով է գրված հայ գիտության պատմության մեջ՝ որպես մարդ, ով բացահայտեց կյանքի քիմիական գաղտնիքները։