Ձմեռային ավելուկով ապուր. Հայկական լեռնաշխարհի համն ու առողջարար գաղտնիքը
Երբ դրսում ձյուն է և ցուրտ, հայկական օջախներում սկսում է տարածվել մի յուրահատուկ, հողեղեն ու անչափ հարազատ բույր։ Դա ավելուկով ապուրի բույրն է՝ մի կերակրատեսակ, որը դարեր շարունակ եղել է մեր լեռնականների ձմեռային սննդակարգի անբաժանելի մասն ու ուժի աղբյուրը։
Ամառվա հյուսքերը՝ ձմեռվա սեղանին
Ավելուկով ապուրի պատմությունը սկսվում է դեռ ամռանը, երբ հայկական բարձրադիր լեռներում հավաքում են վայրի սպանախը կամ ավելուկը։ Այն չեն չորացնում պարզապես փռելով. հայ կանայք այն խնամքով հյուսում են երկար ու գեղեցիկ հյուսքերի տեսքով։ Այս հյուսքերը կախվում են զով ու քամոտ տեղերում՝ ամբողջ ամառվա ընթացքում կլանելով արևի էներգիան ու լեռնային օդը, որպեսզի ձմռանը դառնան սննդարար ապուրի հիմքը։
Ինչու՞ է ավելուկով ապուրը համարվում «բնական դեղատոմս»
Ավելուկը պարզապես բույս չէ. այն հարուստ է վիտամիններով, հանքային նյութերով և բջջանյութով։ Հնում հավատում էին, որ ավելուկով ապուրը բուժում է հարյուրավոր հիվանդություններ։ Այսօր էլ ժամանակակից բժշկությունը հաստատում է, որ այս կերակուրը՝
- Բարելավում է մարսողությունը. Ավելուկն ունի թեթև մաքրող հատկություն և օգնում է օրգանիզմին ձմեռային ծանր սննդից հետո։
- Ամրացնում է իմունիտետը. Այն հարուստ է երկաթով և վիտամին C-ով, ինչն անհրաժեշտ է ձմռանը վարակներին դիմակայելու համար։
- Էներգիայի աղբյուր է. Շնորհիվ բաղադրության մեջ առկա ընկույզի և հացահատիկի (սովորաբար ձավարի կամ բլղուրի), այն երկար ժամանակ պահպանում է հագեցվածության զգացումը։
Համային ներդաշնակություն. Դառնության և քաղցրության խաչմերուկում
Ավելուկն ինքնին ունի թեթևակի դառնահամ, որն ապուրի մեջ վերածվում է ազնվական թթվայնության։ Այս համը կատարյալ կերպով լրացվում է տապակած սոխի քաղցրությամբ և ընկույզի հարուստ, յուղային համով։ Շատերը սիրում են ավելուկով ապուրը համեմել սխտորով, ինչն ավելի է ընդգծում դրա «տաքացնող» հատկությունը։
Ավելին, քան ուտեստ
Հայկական մշակույթում ավելուկով ապուրը նաև խորհրդանշական է։ Այն հաճախ պատրաստվում է Մեծ Պահքի շրջանում, քանի որ լինելով բուսական՝ այն չափազանց սննդարար է և զորացնող։ Սա այն կերակուրն է, որը հիշեցնում է մեր արմատների, բնության հետ ներդաշնակ ապրելու և ամենապարզ բույսից թագավորական ճաշ ստեղծելու հայկական տաղանդի մասին։
Եթե դեռ չեք զգացել ավելուկով ապուրի ջերմությունը, ապա ձմեռը լավագույն ժամանակն է վերադառնալու ավանդույթներին և վայելելու հայկական լեռների այս «կանաչ ոսկին»։