Ոսկեփայլ և մեղրահամ. հայկական փախլավայի ավանդույթներն ու գաղտնիքները
Եթե հայկական հյուրասիրությունն ունենար բուրմունք, ապա դա թարմ թխված փախլավայի հոտն էր լինելու՝ լեռնային մեղրի, բոված ընկույզի, հալած յուղի և անուշաբույր դարչինի համադրությունը: Հայաստանում փախլավան պարզապես աղանդեր չէ. այն բարեկեցության, ընտանեկան միասնության և տոնական սեղանի անբաժանելի խորհրդանիշն է:
Խոհարարական երկրաչափություն. ինչո՞վ է առանձնահատուկ հայկական փախլավան
Թեև այս քաղցրավենիքը հանդիպում է Արևելքի շատ ժողովուրդների մոտ, հայկական փախլավան ունի իր ուրույն ձեռագիրը: Ի տարբերություն թուրքական տարբերակի, որտեղ հիմնականում օգտագործվում է պիստակ և շաքարի օշարակ, Հայաստանում նախապատվությունը տրվում է դասական զույգին՝ ընկույզին և բնական մեղրին:
Գլխավոր գաղտնիքը խմորի և համբերության մեջ է: Ավանդական փախլավան բաղկացած է տասնյակ շերտերից, որոնցից յուրաքանչյուրը պետք է լինի թափանցիկ՝ մագաղաթի պես բարակ: Շերտերի արանքում լցվում է համեմունքներով՝ դարչինով և հիլով հարստացված մանրացված ընկույզը: Իսկ յուրաքանչյուր շեղանկյան կենտրոնում զետեղվում է մեկ ամբողջական ընկույզի միջուկ:
Գավառի փախլավա. 40-շերտանի լեգենդը
Խոսելով այս քաղցրավենիքի մասին՝ անհնար է չհիշատակել Գավառը (նախկին Կամո): Գավառի փախլավան իսկական լեգենդ է. այն տարբերվում է իր բարձրությամբ և շերտերի առատությամբ, որոնք երբեմն հասնում են քառասունի:
Դրա պատրաստումը մի իսկական ծիսակարգ է, որը տևում է գրեթե ողջ օրը: Գավառում ասում են՝ իսկական փախլավան պետք է այնքան հագեցած լինի մեղրով ու յուղով, որ պատառաքաղով սեղմելիս «հառաչի»:
Խորհրդանիշն ու ավանդույթները
Հայկական մշակույթում փախլավան ուղեկցում է մարդուն կյանքի կարևորագույն պահերին.
- Հարսանիք. Փախլավան հարսանեկան սինիների (խոնչաների) անբաժանելի մասն է: Համարվում է, որ որքան քաղցր ու հարուստ լինի փախլավան, այնքան քաղցր և ապահովված կլինի նորապսակների կյանքը:
- Ամանոր. Սա տարվա գլխավոր աղանդերն է, իսկ դրա շեղանկյունաձև տեսքը խորհրդանշում է պտղաբերություն և հաջողություն:
- Հարսնացուի քննություն. Հնում փախլավայի խմորն այնքան բարակ բացելու ունակությունը, որ դրա միջով հնարավոր լիներ թերթ կարդալ, համարվում էր հարսնացուի վարպետության բարձրագույն ցուցանիշը:
Հայկական փախլավան ավելին է, քան պարզապես ուտեստ: Այն ընկույզի մեջ ամփոփված հայկական արևի ջերմությունն է և սերունդների փոխանցած շնորհքը: