Ալենուշ Տերյան՝ կինը, ով Իրանի համար բացեց տիեզերքը

Իրանում աստղաֆիզիկայի առաջին կին պրոֆեսորը, ով իր կյանքը նվիրեց գիտությանն ու կրթությանը, Ալենուշ Տերյանը դարձավ գիտելիքի ուժի և ոգեշնչման խորհրդանիշ երիտասարդ գիտնականների սերնդի համար։

Ընտրության ազատություն և «ոչ կանացի գիտություն»
Ալենուշ Տերյանը ծնվել է 1920 թվականի նոյեմբերի 9-ին՝ Թեհրանում, ստեղծագործական ընտանիքում։ Ծնողներն աջակցում էին դստեր կրթական ցանկացած ձգտմանը։ Նրանք կարծում էին, որ գիտելիք ստացած կինը ի վիճակի է հասարակությանը արժանապատիվ ապագա պարգևել։ Ալենուշն ինքն ասում էր, որ տաղանդն ու համառությունն ավելի ուժեղ են, քան կարծրատիպերը. «Եթե մարդ ցանկանում է և աշխատում է, ոչինչ անհնար չէ՝ անկախ սեռից»։
Ֆիզիկայի հանդեպ իր սերը նա բացահայտեց դպրոցում՝ չնայած իրեն շրջապատող «ոչ կանացի գիտությունների» մասին նախապաշարմունքներին։ Արդեն այն ժամանակ Ալենուշը վճռականորեն որոշեց դառնալ ֆիզիկոս։

Առաջին քայլերը գիտության մեջ
Դպրոցից հետո Ալենուշը ընդունվեց Թեհրանի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետ՝ դառնալով միակ աղջիկը քառասուն ուսանողների մեջ։ Նա սովորում էր տղաների հետ, ում ոգեշնչում էր իր համառությամբ։ 1947 թվականին ստացավ բակալավրի աստիճան և, հրաժարվելով մասնավոր ընկերությունում ավելի բարձր վարձատրվող աշխատանքից, սկսեց իր կարիերան համալսարանում։
1948 թվականին նա գլխավորեց բնական գիտությունների ֆակուլտետի լաբորատորիաները և շուտով դարձավ բոլոր լաբորատորիաների ղեկավար։ Արդեն այն ժամանակ նրան հարգում էին իր պրոֆեսիոնալիզմի և նպատակասլացության համար։

Արտասահմանյան ուսումը և լեգենդների հետ հանդիպումը
1956 թվականին Տերյանը Սորբոնում պաշտպանեց դոկտորական ատենախոսություն մթնոլորտային ֆիզիկայի գծով։ Ֆրանսիայում ուսումը նոր հորիզոններ բացեց. Ալենուշը ծանոթացավ Մարի Կյուրիի դստեր՝ Իռեն Ժոլիո-Կյուրիի հետ և աշխատեց նրա կողքին։ Չնայած արտասահմանում մնալու հեռանկարներին, Տերյանը վերադարձավ Իրան՝ իր պարտքը համարելով նոր սերունդ կրթելը և օգնելը Իրանին քայլել համաշխարհային գիտության հետ։

Առաջին կին պրոֆեսորը և իրանական աստղաֆիզիկայի հիմնադիրը
1964 թվականին Ալենուշ Տերյանը դարձավ Իրանում առաջին կին պրոֆեսորը։ Նա գլխավորեց Արեգակի ֆիզիկայի հետազոտական խումբը և առաջին անգամ ուսանողներին առաջարկեց աստղաֆիզիկայի ուսումնասիրություն՝ մի առարկա, որը նախկինում հասանելի էր միայն մաթեմատիկոսներին։ Նրա դասընթացները նոր էջ բացեցին իրանական գիտության պատմության մեջ։
Գործընկերներն ու ուսանողները նրան հիշում էին որպես խիստ, բայց արդար մենթոր։ «Նա միշտ ասում էր, որ ունի արև անունով դուստր և լուսին անունով որդի», — ասում են Տերյանի նախկին ուսանողները։
Ալենուշ Տերյանը թողեց ոչ միայն գիտական ժառանգություն, այլև քաջության, հայրենասիրության և կրթության՝ որպես փոփոխությունների գործիքի հավատի օրինակ։ Նրա կյանքը ապացույցն է այն բանի, որ համառությունն ու տաղանդը ի վիճակի են հաղթահարել ցանկացած սահմանափակում։