Արնո Բաբաջանյանի «Նոկտյուրնը». սիրուց ծնված Մեղեդի
Երաժշտությունը հաճախ խոսում է այնպիսի լեզվով, որը բառերն անզոր են փոխանցել։ Այս ճշմարտության կատարյալ մարմնացումն է Արնո Բաբաջանյանի հանճարեղ «Նոկտյուրնը»՝ ստեղծագործություն, որը ոչ միայն հուզում է հոգու ամենախոր լարերը, այլև իր մեջ կրում է ստեղծման և ճակատագրի անհավանական պատմություն։
«Մատներով երգվող» խոստովանություն
1980 թվականին մեծ կոմպոզիտոր Արնո Բաբաջանյանը ստեղծեց մի գործ, որը նախատեսված էր դառնալու մաքուր գործիքային արվեստի գլուխգործոց։ «Նոկտյուրնը» ծնվեց ոչ թե որպես երգ՝ բառերով ու ձայնով, այլ որպես դաշնամուրի և նվագախմբի համար գրված անձնական, խորը խոստովանություն։ «Ես այն դարձրի երգ, որը կարելի է երգել մատներով», — ասում էր կոմպոզիտորը՝ խստորեն արգելելով որևէ բառ ավելացնել իր այս քնարական ստեղծագործությանը։
Սիրո անսահման նվիրումը
Այս մեղեդու ամեն մի հնչյուն իրականում Արնո Բաբաջանյանի սիրո անթաքույց հայտարարությունն էր իր կնոջը։ Նուրբ, ինչպես սիրող հպումը, և խորը, ինչպես այն զգացմունքը, որը բացատրությունների կարիք չունի։ Այն հյուսված էր նվիրումից, քնքշությունից և այն անսահման կապից, որը միավորում էր երկու հոգին։
Ոգեշնչումը Դիլիջանյան լռությունից
«Նոկտյուրնը» իր ծնունդով պարտական է Հայաստանի հրաշագեղ բնությանը, մասնավորապես՝ Դիլիջանի կոմպոզիտորների տանը տիրող մթնոլորտին։ Հենց այնտեղ՝ լեռների, սոճիների և անխռով լռության մեջ էր, որ Արնո Բաբաջանյանը գտնում էր իր ոգեշնչումը։ Այնտեղից էլ եկել է այս թափանցիկ, գիշերային քնարերգությունը, որը կարծես ներծծված լինի լեռնային մաքուր օդով և բնության անաղարտ գեղեցկությամբ։
Ճակատագրի անսպասելի շրջադարձը
Սակայն ճակատագիրն այլ պլաններ ուներ «Նոկտյուրնի» համար։ Արնո Բաբաջանյանի մահից հետո անվանի բանաստեղծ Ռոբերտ Ռոժդեստվենսկին, խախտելով կոմպոզիտորի կամքը, տեքստ գրեց մեղեդու համար։ Եվ ահա, երաժշտությունը նորովի կյանք առավ՝ ձեռք բերելով բառերի խորություն։ Առաջին անգամ երգը հնչեց Ռոբերտ Վարդազարյանի կատարմամբ 1981 թվականի «Կապույտ կրակ» հանրահայտ հաղորդման ժամանակ՝ անմիջապես գերելով հազարավոր ունկնդիրների սրտերը։
Լեգենդի ծնունդը
Այսպես ծնվեց մեկ այլ լեգենդ՝ մեղեդին, որը ժամանակին կարելի էր «երգել մատներով», հանկարծ սկսեց երգել ամբողջ երկիրը։ «Նոկտյուրնը» դարձավ ոչ միայն Արնո Բաբաջանյանի հանճարի, այլև արվեստի անկանխատեսելի ճանապարհի խորհրդանիշը, որտեղ ստեղծագործողի նախնական մտադրությունը կարող է վերաիմաստավորվել և ստանալ նոր, համընդհանուր հնչեղություն։ Այսօր էլ այն շարունակում է մնալ հայկական երաժշտական ժառանգության ամենասիրելի և հուզիչ ստեղծագործություններից մեկը։