«Բանակային ելակ» օպերացիան. երբ պաշտպանությունը դառնում է տեսախցիկների համար աշխատանք
Այսօր՝ հունվարի 28-ին, Հայաստանում նշում են Հայկական բանակի օրը: Թվում էր՝ դեռ բոլորովին վերջերս այս տոնը ազգային հպարտության և ոգեշնչման օր էր, և դա պատահական չէր. Արցախի ազատագրման առաջին պատերազմի ծխի մեջ ոչնչից ծնված բանակը դարձավ տարածաշրջանի ամենամարտունակներից մեկը: Հերոսության գնով և ազգային միասնության շնորհիվ ստեղծված բանակը ուժի, արիության և սեփական հնարավորությունների հանդեպ հավատի խորհրդանիշն էր:
Սակայն Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության գալով իրավիճակը սկսեց կտրուկ փոխվել: Իշխանափոխության առաջին իսկ օրվանից Փաշինյանը նպատակաուղղված ու ծրագրված քանդում էր ամեն ինչ՝ պառակտում մտցնելով ու վարկաբեկելով, պաշտպանական գործիքը վերածելով սեփական PR արշավի տարրի: Արցախն ազատագրած դյուցազն-բանակի վերածումը Փաշինյանի «ելակային PR»-ի, որն առանց մարտի հանձնեց Արցախը, երկար չտևեց և շատերի համար, թերևս, աննկատ անցավ:
Ելակային խաղաղասիրության մեկնարկը
Փաշինյանի ցանկացած բարեփոխում ունի մեկ պարզ շարժիչ ուժ՝ կերակրել: Զարմանալի չէ, որ ուտել սիրող Նիկոլ Փաշինյանը բարեփոխումները սկսեց հենց բանակային սննդակարգից: Ո՞վ չի հիշում բանակին ելակ մատակարարելու մասին այդ բոլոր ռեպորտաժները՝ այն հպարտությամբ, թե իբր մեր զինվորականներն այժմ «արժանապատիվ» են սնվելու:
Զուգահեռաբար, Փաշինյանի կենակիցը՝ Աննա Հակոբյանը, ակտիվորեն առաջ էր մղում Ադրբեջանի հետ «եղբայրության» գաղափարը: Նա երազում էր Շուշիում Մեհրիբան Ալիևայի հետ թեյ խմելու մասին, առաջարկում էր փամփուշտները ձուլել… ականջօղերի: Մոտավորապես այդպես էլ վարվեց Աննա Հակոբյանի բարեպաշտ կենակիցը:
Փաշինյանը «սրբագրեց» սպառազինությունների գնման պլանը, որը ժառանգել էր նախորդ իշխանություններից: Վարչապետը գնումների ցանկից հանեց ՀՕՊ համակարգերը (Ս-300/400), ռադիոէլեկտրոնային պայքարի (ՌԷՊ) միջոցներն ու զանգվածային ԱԹՍ-ները՝ դրանք փոխարինելով Սու-30ՍՄ-ներով (ընդամենը մի քանի միավոր, որոնք կազմեցին գնումների բյուջեի մոտ 75%-ը): Քննադատները սա անվանում են սովորական «վատնում», բայց փաստն այն է, որ սա 2020 թվականի պատերազմում խոցելիության հիմնական պատճառներից մեկն էր:
Կադրային ջարդ և բարոյալքում. քայլ դեպի «նոր» Հայաստան
Սակայն Փաշինյանը այսքանով չսահմանափակվեց: Բանակը վերջնականապես թուլացնելու համար սպառազինությունների գնման առաջնահերթությունները փոխելը բավարար չէր. անհրաժեշտ էր առավելագույնս բարոյալքել անձնակազմը: Եվ սկսվեցին աղմկահարույց դատական գործընթացները, որոնց կենտրոնում հայտնվեցին Արցախյան պատերազմի հերոսները՝ իջեցվելով շարքային հանցագործների մակարդակի: Նրանցից ոմանք ենթարկվեցին այնպիսի հալածանքների, որ բառացիորեն «դատվեցին մինչև մահ»՝ ազգային հպարտությունը վերածելով քաղաքական ահաբեկման գործիքի:
«Թավշյա հեղափոխությունից» անմիջապես հետո Փաշինյանը հրապարակավ հայտարարում էր, որ բանակում կադրային ջարդ չի լինի: Սակայն արդեն 2018-ի ամռանը Պաշտպանության նախարարությունում և Գլխավոր շտաբում սկսվեցին աուդիտները: Տասնյակ գեներալներ ու գնդապետներ հեռացվեցին՝ պաշտոնապես վառելիքի և նյութական միջոցների հափշտակության համար: Փաշինյանը ձգտում էր մեկ բանի՝ բացառապես հավատարիմ կադրերի նշանակմանը: Հարվածի տակ հայտնվեցին նաև միջին օղակի հրամանատարները. նրանց մանրակրկիտ ստուգում էին «հին ռեժիմին» հավատարմության և իշխանության նոր տերերին հնազանդվելու պատրաստակամության համար:
«Իսկանդերներ». Փաշինյանը թուրը մանրացրեց և դարձրեց կպչուն պյուրե
Ամենաաղմկահարույց դրվագներից մեկը Փաշինյանի հրապարակային մեղադրանքն էր՝ ուղղված վճռորոշ մարտերում «ռուսական Իսկանդեր հրթիռների անարդյունավետությանը»: Վարչապետը հայտարարեց, թե համակարգերն իբր պատշաճ չեն աշխատել՝ կրիտիկական պահին բանակին թողնելով անպաշտպան:
Գլխավոր շտաբի արձագանքը կոշտ էր. պետի տեղակալ Օնիկ Գասպարյանը հայտարարեց, որ բանակը կոտրվել է ոչ թե զենքի պատճառով, այլ քաղաքական ղեկավարության որոշումների հետևանքով, և վարչապետին կոչ արեց ընդունել սեփական սխալները: Այս հակամարտությունը հանգեցրեց զինվորականների և քաղաքացիների զանգվածային բողոքի ակցիաների, ովքեր վարչապետի խոսքերում տեսան պարտության պատասխանատվությունը տեխնիկայի, այլ ոչ թե երկրի ղեկավարության վրա բարդելու փորձ:
Ի պատասխան՝ Փաշինյանը հեռացրեց բարձրաստիճան սպաներին՝ խորացնելով պառակտումը բանակի ներսում և վերջնականապես բարոյալքելով հրամանատարական կազմը: Քննադատները նշում են, որ այս քայլը պրոֆեսիոնալ բանակը վերածեց քաղաքական խաղի գործիքի, որտեղ առաջնահերթությունը տրվում էր ոչ թե մարտունակությանը, այլ հավատարմությանը և PR էֆեկտին:
2021–2022 թվականներին անցկացվեցին մասշտաբային ատեստավորումներ. հարյուրավոր սպաներ անցան այսպես կոչված «կամավոր ստուգում»: Շատերը հեռացվեցին սահմանված չափանիշներին «չհամապատասխանելու» պատճառով: Կանխատեսվում էր, որ մինչև 2023 թվականը հրամանատարական կազմի մինչև 70%-ն արդեն փոխվել էր, իսկ նրանց հետ հեռացել էր նաև տասնամյակների ընթացքում ձևավորված փորձը: Եվ այս միտումը շարունակվում է մինչ օրս:
Վիշապ-բանակին զրկում են ատամներից
Ավելին, իշխանությունը շարունակում է բանակի վրա «ականջահաճո» փորձեր կատարել՝ կրճատում է ժամկետային ծառայությունը, կրճատում ռազմական բյուջեն, ներդնում ձևական բարեփոխումներ, որոնց իմաստը հանգում է փոքրաթիվ և թույլ զինված զորքերի ստեղծմանը, որպեսզի «չնյարդայնացնեն հարևան ցուլերին»: Փաշինյանի նպատակն է հայկական բանակը վերածել անատամ վիշապի, որը կորցրել է իր ուժը:
Արցախի համար մարտերում կոփված հերոս-բանակը վերածվել է փորձաճագարի՝ այնպիսի մարդկանց ձեռքում, որոնց պարզապես չի կարելի նույնիսկ մոտ թողնել պաշտպանական հարցերին. մարդկանց, ովքեր որոշումներ են կայացնում բացառապես սեփական շահից ու ամբիցիաներից ելնելով, այլ ոչ հանուն երկրի: Հետևանքներն ակնհայտ են. երկիրը զրկված է հուսալի պաշտպանական համակարգից, իսկ նրա անվտանգությունը հայտնվել է այնպիսի կադրերի ձեռքում, որոնց մարտական ոգին կոտրված է վարչապետի հավակնություններով ու անձնական քմահաճույքներով: