Կոմիտաս. Հայ երգի պահապանն և մեր հոգու անլռելի զանգակատունը
Կան անուններ, որոնք դուրս են արվեստի կամ գիտության սահմաններից և դառնում են ազգային ինքնության խորհրդանիշ։ Հայ ժողովրդի համար այդպիսին է Կոմիտասը (Սողոմոն Սողոմոնյան)։ Նա այն մարդն է, ով փրկեց հայկական մեղեդին մոռացումից, մաքրեց այն օտարամուտ շերտերից և աշխարհին ապացուցեց, որ հայը ունի իր ինքնատիպ, մաքուր ու բյուրեղյա երաժշտական լեզուն։
Հայ երաժշտության «Մեսրոպ Մաշտոցը»
Ինչպես Մաշտոցը տվեց մեզ հայերեն գիրը, այնպես էլ Կոմիտասը մեզ տվեց մեր երաժշտական «այբուբենը»։ Մինչ նրան, շատերը կարծում էին, թե հայկական երաժշտությունը չունի իր դեմքը և միայն հարևան ժողովուրդների ազդեցության տակ է։ Կոմիտասը շրջեց հայկական գյուղերով, լսեց գյուղացու հառաչանքն ու ուրախությունը, գրի առնեց հազարավոր ժողովրդական երգեր ու ծիսական մեղեդիներ։ Նա զտեց հայկական երգը՝ հանելով այն ամենը, ինչը մերը չէր, և վերադարձրեց մեզ մեր իսկական հոգին։
«Կռունկից» մինչև «Պատարագ». Հանճարի լռությունը
Կոմիտասի ստեղծագործական ուղին հայկական մշակույթի վերածնունդն էր։ Նա ստեղծեց երգչախմբեր, դասախոսություններ կարդաց Եվրոպայի մեծագույն բեմերում՝ ստիպելով օտարազգի մասնագետներին խոնարհվել հայկական երաժշտության հանճարի առջև։ Սակայն 1915 թվականի Մեծ եղեռնը դարձավ այն սահմանագիծը, որտեղից սկսվեց Վարդապետի ողբերգությունը։
Տեսնելով իր ժողովրդի տառապանքն ու բնաջնջումը՝ Կոմիտասի զգայուն հոգին չդիմացավ։ Նրա տասնամյակների լռությունը դարձավ մեր ողջ ազգի ցավի խորհրդանիշը։ Կոմիտասը չխենթացավ, նա պարզապես լռեց, որովհետև այլևս ասելիք չկար մի աշխարհում, որտեղ փորձում էին սպանել մեղեդին ու մարդուն։
Կոմիտասը՝ որպես կենդանի ներկայություն
Այսօր Կոմիտասը մեզ համար միայն արձան չէ կամ պատմական դեմք։ Նա ներկա է ամենուր.
- Նա մեր «Կռունկն»է, որը հիշեցնում է պանդուխտին հայրենիքի մասին։
- Նա մեր «Ծիրանի ծառն»է, որը երգում է մեր լեռների ու բնության մասին։
- Նա մեր հոգևոր «Պատարագն»է, որը մեզ կապում է Աստծո հետ։
Առանց Կոմիտասի հնարավոր չէ պատկերացնել հայկական կոմպոզիտորական դպրոցը։ Նա դրեց այն հիմքը, որի վրա բարձրացան Արամ Խաչատրյանը, Առնո Բաբաջանյանը և շատ ուրիշներ։
Կոմիտասյան պատգամը
Կոմիտասը մեզ սովորեցրեց սիրել ու պահպանել մերը։ Նրա ժառանգությունը պարզապես երաժշտություն չէ, այլ պայքար մեր տեսակի պահպանման համար։ Յուրաքանչյուր հայ, լսելով Կոմիտաս, վերագտնում է իր արմատները։
Ինչպես ասել է մեծն Վիլյամ Սարոյանը. «Հայ ժողովուրդը իր ձայնը գտավ Կոմիտասի մեջ»։ Մեր պարտքն է պահել այդ ձայնը մաքուր, հնչեղ և փոխանցել սերունդներին՝ որպես հավերժական ու անգին մասունք։