Հովհաննես Շիրազ. Հայոց ոգու և Արարատի անխոնջ երգիչը
Կան բանաստեղծներ, որոնց ստեղծագործությունները դուրս են գալիս գրքերի սահմաններից և դառնում ժողովրդի սեփականությունը։ Այդպիսին էր Հովհաննես Շիրազը՝ «Ամենայն հայոց բանաստեղծը», որի յուրաքանչյուր տողը ներծծված է հայրենիքի հանդեպ ցավով, մայրական սիրով և կորուսյալ Արարատի կարոտով։
Գյումրեցի որբից մինչև գրականության բարձունքներ
Հովհաննես Շիրազը (իսկական ազգանունը՝ Կարապետյան) ծնվել է 1914 թվականին Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ Նրա մանկությունը դժվարին էր. Մեծ եղեռնի սարսափները, հոր կորուստը և որբանոցային կյանքը խորը հետք թողեցին նրա հոգում։ Սակայն հենց այդ դժվարությունների միջից ծնվեց այն հզոր ձայնը, որը պիտի դառնար մի ողջ ազգի խղճի արտահայտիչը։
Նրան «Շիրազ» անունով կնքեց մեծն Ատրպետը, ասելով. «Այս երիտասարդի բանաստեղծությունները Շիրազի թարմ և ցողապատ վարդերի բուրմունքն ունեն»։
Սիրո և Մայրության սուրբ տաճարը
Շիրազի պոեզիայի ամենանվիրական թեմաներից մեկը Մայրն է։ Նրա «Մայրս» շարքը հայ գրականության գոհարներից է։ Բանաստեղծի համար մայրը ոչ միայն հարազատ մարդ էր, այլև սրբություն, տառապանքի ու դիմացկունության խորհրդանիշ։ Իր մորը՝ Աստղիկին նվիրված տողերում նա արտահայտել է համամարդկային որդիական սերը.
«Մայրս՝ մեր տան հացն ու ջուրը,
Մայրս՝ մեր տան թացն ու չորը…»
Արարատի և հայրենիքի կանչը
Շիրազը համարվում էր «Արարատի գերին»։ Այն ժամանակաշրջանում, երբ ազգային թեմաները խիստ վերահսկվում էին խորհրդային գրաքննության կողմից, Շիրազն այն եզակի ձայներից էր, ով համարձակորեն երգում էր Արևմտյան Հայաստանի, Մասիսի և հայկական հողերի միավորման մասին։ Նրա «Հայոց Դանթեականը» պոեմը հայ ժողովրդի ողբերգության և վերածննդի ցնցող վավերագիրն է։
Ժողովրդական բանաստեղծը
Շիրազին սիրում էին բոլորը՝ գիտնականից մինչև հողագործ։ Նա ապրում էր ժողովրդի մեջ, քայլում էր Երևանի փողոցներով, շփվում մարդկանց հետ և իր պարզությամբ ու անմիջականությամբ նմանվում էր իր իսկ բանաստեղծություններին։ Նա ուներ սուր հումոր և երբեք չէր վախենում ճշմարտությունն ասելուց։
Ժառանգությունը
Հովհաննես Շիրազը մահացավ 1984 թվականին, բայց նրա թողած ժառանգությունը շարունակում է ապրել։ Գյումրիում գտնվող նրա հուշահամալիր-թանգարանը քաղաքի ամենաշատ այցելվող վայրերից է։ Շիրազի բանաստեղծությունները թարգմանվել են աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով, սակայն դրանց հոգին միշտ մնում է հայկական՝ լի լույսով, հույսով և հավատով դեպի հայության հաղթական ապագան։
Շիրազի խոսքը այսօր էլ արդիական է. այն մեզ սովորեցնում է սիրել մորը, չմոռանալ հայրենիքը և միշտ ձգտել դեպի մեր սրբազան լեռը՝ Արարատը։