Մեծագույն ճարտարապետի ժառանգությունը. Ալեքսանդր Թամանյանը՝ Երևանին շունչ հաղորդած վարպետը
Հայաստանի ճարտարապետական պատմության մեջ կան անուններ, որոնք ոչ միայն էջեր են, այլև ամբողջական դարաշրջաններ։ Դրանցից մեկը, անկասկած, Ալեքսանդր Թամանյանն է՝ մարդը, ով ոչ միայն նախագծեց մեր մայրաքաղաքը, այլև հոգի ներշնչեց նրան՝ դարձնելով Երևանը այնպիսին, ինչպիսին այն այսօր է։ Նրա ճարտարապետական հանճարը շարունակում է ապրել քաղաքի յուրաքանչյուր քարի, յուրաքանչյուր շենքի մեջ։
Տեսլականով լի կյանք
Ալեքսանդր Թամանյանը ոչ միայն ճարտարապետ էր, այլև մեծ տեսլականի տեր անձնավորություն, ով կարողացավ համատեղել ազգային ճարտարապետության լավագույն ավանդույթները համաշխարհային մոդեռնիզմի սկզբունքների հետ։ Նա սովորել էր Սանկտ Պետերբուրգի Կայսերական գեղարվեստի ակադեմիայում և արդեն մինչև Հայաստան վերադառնալը ձեռք էր բերել լայն ճանաչում Ռուսաստանում կատարած իր աշխատանքներով։ Սակայն նրա կյանքի գլխավոր առաքելությունը դարձավ Հայաստանի վերակառուցումը՝ հատկապես Երևանի գլխավոր հատակագծի ստեղծումը։
Երևանը՝ քարից կերտված երազանք
1924 թվականին հաստատված Երևանի գլխավոր հատակագիծը Թամանյանի ամենամեծագույն ժառանգությունն է։ Նա քաղաքը դիտարկում էր որպես միասնական, ներդաշնակ օրգանիզմ, որտեղ յուրաքանչյուր շենք և փողոց իր տեղն ու նշանակությունն ունի։ Թամանյանական Երևանը աչքի է ընկնում իր կանաչապատ պողոտաներով, հրապարակներով, որոնք դառնում են քաղաքային կյանքի կենտրոնը, և իհարկե, վարդագույն տուֆով կառուցված շենքերով, որոնք Երևանին տալիս են իր յուրահատուկ ու ճանաչելի տեսքը։
Նրա գլխավոր գործերից են Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի շենքը, Հանրապետության հրապարակի կառուցապատումը (որի շինարարությունն ավարտվեց նրա մահից հետո), Կառավարական տունը, ՀՀ Ազգային ժողովի շենքը և բազմաթիվ այլ կառույցներ, որոնք դարձել են Երևանի խորհրդանիշները։
Անմահ ժառանգություն
Ալեքսանդր Թամանյանի աշխատանքները դուրս են գալիս սովորական շինարարության շրջանակներից։ Նա ստեղծեց մի ճարտարապետական ոճ, որը մարմնավորում է ազգային ինքնությունը և մոդեռն դիզայնի սկզբունքները։ Նրա տեսլականի շնորհիվ Երևանը դարձավ ոչ միայն մայրաքաղաք, այլև արվեստի գործ՝ քարից կերտված մի ստեղծագործություն, որը շարունակում է հիացնել և ոգեշնչել սերունդներին։ Թամանյանի անունը հավերժ կմնա Հայաստանի պատմության մեջ՝ որպես մեր քաղաքի գլխավոր ճարտարապետ և ստեղծող։