Ֆլորա Զաբել՝ Բրոդվեյի առաջին հայուհին և ազատություն ընտրած կինը
Ֆլորա Զաբելը (ի ծնե՝ Զաբել Մանգասարյան) պատմության մեջ մտել է որպես հայկական ծագմամբ առաջին բրոդվեյյան դերասանուհի և ԱՄՆ-ի վաղ համր ֆիլմերում նկարահանված առաջին հայ դերասանուհիներից մեկը: Նրա կյանքը տաղանդի, խիզախության և անձնական ընտրության պատմություն է՝ հակառակ ավանդույթների, ողբերգությունների և հասարակության սպասելիքների:
Ֆլորան ծնվել է 1880 թվականի ապրիլի 1-ին Կոստանդնուպոլսում՝ հայտնի գիտնական Մանգասար Մկրտիչ Մանգասարյանի ընտանիքում: Մայրը՝ Ագապի Ալթունյանը, Ամասիայից էր: Ֆլորան մանկուց բախվել է դաժան իրականությանը՝ Օսմանյան կայսրությունում հայերի ջարդերին: Նրա հորեղբայրներից մեկը սպանվել է փողոցում, իսկ ինքը ականատես է եղել մանկության ընկերուհու մահվան:
1880-ականների վերջին ընտանիքը գաղթել է ԱՄՆ: Ամերիկայում Ֆլորայի հայրը ճանաչում է ձեռք բերել որպես քարոզիչ և Հայաստանի ու Թուրքիայի պատմության մասին աստվածաբանական աշխատությունների հեղինակ: Սակայն նրա կոշտ հանրային ելույթները սուլթան Աբդուլ Համիդի քաղաքականության դեմ ունեցել են ծանր հետևանքներ. 1900-ականների սկզբին նա ձերբակալվել է Ստամբուլում և երեք տարի անցկացրել բանտում՝ չնայած նրան ազատ արձակելու ամերիկյան կազմակերպությունների փորձերին:
Հենց այդ ժամանակահատվածում 19-ամյա Ֆլորան կայացրել է ճակատագրական որոշում՝ մեկնել Նյու Յորք և սկսել թատերական կարիերա: Այդ ժամանակի երիտասարդ աղջկա համար սա խիզախ և գրեթե անհավանական քայլ էր: Բեմ բարձրանալու առաջին փորձերը անհաջող են եղել, բայց նրա վոկալային տվյալները նկատել է թատերական մենեջեր Հենրի Սևիջը և հրավիրել Castle Square Grand Opera թատերախումբ:
Քննադատները շուտով ուշադրություն են դարձրել նրա թարմ, մաքուր ձայնին և բեմական կուլտուրային: Թերթերը գրել են նրա մասին որպես «խելացի, կիրթ ամերիկացի աղջկա», որում, սակայն, զգացվում է «հայ ժողովրդի իսկական դուստրը»: Արտաքին զսպվածության հետևում թաքնված էին համառություն և հստակ նպատակ. Ֆլորան անխոնջ աշխատել է՝ հոր համար փաստաբան վարձելու նպատակով գումար վաստակելու համար: Հանուն այդ նպատակի նա ժամանակավորապես հրաժարվել է անձնական կյանքից և ամուսնության առաջարկներից:
Ամերիկյան մամուլը Ֆլորային անվանել է «արևելյան սուֆրաժիստ»՝ էմանսիպացված, բայց համեստ: Նա բարձրաձայն հայտարարություններ չի արել, նախընտրելով իր համոզմունքները ապացուցել գործով՝ ինքնուրույն կյանքով, կրթությամբ և մասնագիտության ընտրությամբ:
Անսպասելիորեն բոլորի համար Ֆլորան ստացել է ամուսնության առաջարկ վոդևիլի աստղ Ռեյմոնդ Հիչքոքից: Նրանց միությունը դարձել է ոչ միայն ընտանեկան, այլև ստեղծագործական: Զույգի ամենահաջողված աշխատանքներից մեկը «Կարմիր այրի» (The Red Widow) մյուզիքլն էր, որը Ֆլորային լայն ճանաչում բերեց: Կյանքի ընթացքում նա հանդես է եկել Բրոդվեյի 14 մյուզիքլներում և նկարահանվել առնվազն հինգ համր ֆիլմերում:
1929 թվականին ամուսնու մահվանից հետո Ֆլորա Զաբելը հեռացել է բեմից՝ զբաղվելով դիզայնով և բիզնեսով: Նա մահացել է 1968 թվականին՝ ապրելով 88 տարի. կյանք, որում տաղանդը, անձնական ազատությունը և ընտանիքի հանդեպ պատասխանատվությունը միահյուսվել են մեկ ամբողջական և ուժեղ պատմության մեջ: