Ուխտերթ՝ առանց հոտի. վարչապետը «կանչեց» ժողովրդին, բայց եկան «պարտադրվածները»
Հունվարի 6-ին՝ Սուրբ Ծննդյան օրը, որը Հայաստանում ամենալուռ և ընտանեկան տոներից մեկն է, վարչապետը որոշեց հերթական անգամ աչքի ընկնել՝ քիթը խոթելով այնտեղ, որտեղ, ըստ սահմանման, քաղաքականությունն անելիք չունի։ Տոնից մեկ օր առաջ նա հայտարարեց ուխտերթ կազմակերպելու մտադրության մասին և կոչ արեց քաղաքացիներին միանալ իրեն՝ երկրին առաջարկելով Սուրբ Ծննդյան «այլընտրանքային» ձևաչափ՝ երթով, ելույթով և իշխանության մասնակցությամբ։ Նախաձեռնությանը սատարեցին նաև իշխող կուսակցության պատգամավորները։ Սակայն, ինչպես ցույց տվեցին իրադարձությունները, արձագանքողները հիմնականում ոչ թե հավատացյալներն էին, այլ նրանք, ում համար տոնը սկսվեց «ներկա-բացակայի» նշումով։
Կարճամետրաժ տրագիկոմեդիա
Եթե դատենք հայտարարությունների թափով, ապա տեղի ունեցած երթը պետք է պատմության մեջ մտներ որպես մեծ բարեփոխումների օր։ Բայց եթե դատենք մարդկանց թվով, ամբոխի տրամադրությամբ և գործողության տևողությամբ, ապա այն տեղավորվեց լավագույնը կարճամետրաժ տրագիկոմեդիայի ժանրում։
Չնայած ամբողջ թատերականությանը, պաթոսին և սրբազանության հավակնությանը՝ իրապես մասսայական լսարան հավաքել չհաջողվեց։ Լրատվամիջոցները գրում էին չինովնիկների և բյուջետայինների պարտադիր մասնակցության մասին, և դա, պետք է խոստովանել, հեշտությամբ կարդացվում էր ներկաների դեմքերից։ Ոգևորություն չկար։ Էներգետիկան՝ զրոյական։ Դեմքերին ոչ թե «Քրիստոսի հայտնությունն» էր, այլ դասական «ադմինիստրատիվ պարտադրանքը» և շուտափույթ տուն գնալու անթաքույց ցանկությունը։
Ամբողջ ակցիան՝ երթն ու վարչապետի ելույթը միասին, տևեց մոտ մեկուկես ժամ։ Պատմական բեկման, եկեղեցական բարեփոխումների և «հերձվածողության» դեմ պայքարի համար սա, մեղմ ասած, համեստ ժամանակահատված է։ Ըստ երևույթին, նույնիսկ փաշինյանական «ինկվիզիցիան» այսօր ստիպված է աշխատել արագացված ռեժիմով։
Ինկվիզիցիան՝ «արտագնա»
Վարչապետի ելույթը դարձավ առանձին ժանրային փորձարկում։ Միջնադարյան քարոզի ոգով հագեցած ճառը ներառում էր ամեն անհրաժեշտ բան՝ հերձվածողության մեջ մեղադրանքներ, եկեղեցու ներսում թշնամիների փնտրտուք, պաթետիկ երդումներ, սաղմոսներ և սեփական անմեղության հանդեպ բացարձակ վստահություն։ Պատկերի ամբողջականության համար պակասում էին միայն ջահերն ու գյուղացիների ձեռքի գործիքները։
Աշխարհիկ պետության ղեկավարն առանց վարանելու ստանձնեց աստվածաբանի, կանոնագետի և, համատեղության կարգով, «գերագույն ինկվիզիտորի» դերը։ Նա Հայ Առաքելական Եկեղեցու ղեկավարությանը հայտարարեց հերձվածողներ, մեղադրեց աղանդավորության մեջ, խոստացավ «ազատագրել եկեղեցին» և այն վերադարձնել ժողովրդին։ Միաժամանակ հնչեց թեզն այն մասին, որ Հիսուս Քրիստոսը «քշված է անկյուն» և «մեկուսացման մեջ է»՝ ըստ ամենայնի, մինչև կառավարության միջամտությունը։
Տրամաբանությունը պարզ է և հարմարավետ. եթե հոգևորականությունը համաձայն չէ իշխանության քաղաքական գծին, ուրեմն դա հերձվածողություն է։ Իսկ հերձվածողության հետ, ինչպես հայտնի է, չեն վիճում, այն արմատախիլ են անում։
Երբ չկա ոչինչ՝ ուշադրություն շեղելու համար, վառում են խարույկները
«Բարեպաշտության» այս ամբողջ ցուցադրությունն ունի միանգամայն երկրային նպատակ՝ շեղել հասարակության ուշադրությունը իրական խնդիրներից։ Մասնավորապես՝ Ալիևի ռազմաշունչ հայտարարություններից, տարածաշրջանային ռիսկերից, անվտանգային հարցերից և պարտքերի մեջ խրված երկրի ապագայից։ Երբ այս մարտահրավերների պատասխանները չկան, բեմ է բարձրանում ինկվիզիցիան։
Եթե հանրային ուշադրությունը շեղելու համար պահանջվի ավելի շատ թատերականացում, կարելի է չկասկածել՝ ձևաչափը կընդլայնվի։ Այսօր՝ սաղմոսներ և հերձվածողներ, վաղը՝ խարույկներ և «հավատի նոր թշնամիների» փնտրտուք։ Գործող իշխանության քաղաքական զինանոցում, թերևս, ամեն ինչ թույլատրելի է։
Այնուամենայնիվ, դատելով հանրային արձագանքից՝ ակցիայի գլխավոր արդյունքը պարզ է. թատերականացումը չփոխհատուցեց վստահության բացակայությունը, իսկ պաթոսը՝ իրական աջակցության պակասը։
Ուխտերթը կայացավ, բայց հոտը նրան չհետևեց։ Իսկ ինկվիզիցիան առանց հավատացյալների երկար չի ապրում՝ նույնիսկ եթե սաղմոսներ է մեջբերում։