Լավաշ. Հայկական սեղանի սուրբ նշխարն ու հազարամյակների խորհուրդը
Հայկական խոհանոցում կան ուտեստներ, որոնք ավելին են, քան պարզապես սնունդ: Դրանց շարքում առաջինը լավաշն է՝ հայկական ինքնության, ընտանեկան ջերմության և հազարամյակների պատմության խորհրդանիշը: Լավաշը հայի համար պարզապես հաց չէ, այն սրբություն է, որն ուղեկցում է մեզ ծննդից մինչև կյանքի վերջ:
Լավաշի ծնունդը. Թոնիրն ու հայ կնոջ ձեռքի շնորհքը
Լավաշի պատրաստումը իսկական արարողակարգ է, որը սկսվում է վաղ առավոտյան: Այն չի հանդուրժում միայնություն. ավանդաբար լավաշ թխելու համար հավաքվում են ընտանիքի կամ թաղի կանայք:
Պատրաստման գործընթացը պահանջում է վարպետություն.
- Խմորը.Պատրաստվում է միայն ալյուրից, ջրից և աղից՝ օգտագործելով թթխմոր:
- Գրտնակումը.Խմորի գնդերը բացվում են բարակ շերտով:
- «Օդային» փուլը.Հմուտ հացթուխները խմորը ձեռքից ձեռք են նետում՝ օդի մեջ այն դարձնելով էլ ավելի բարակ ու թափանցիկ:
- Թատիկը (բատատ).Խմորը տարածվում է հատուկ բարձիկի վրա և մեկ արագ շարժումով «զարկվում» թոնրի շիկացած պատին:
Ընդամենը կես րոպե, և թոնրի պատից պոկվում է ոսկեգույն, բուրավետ ու թեթև լավաշը:
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ժառանգություն և յուրահատկություն
2014 թվականին հայկական լավաշը ներառվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում: Սա ևս մեկ անգամ հաստատեց լավաշի բացառիկությունը աշխարհում:
Լավաշի ամենազարմանալի հատկություններից մեկը դրա երկարակեցությունն է: Այն կարելի է չորացնել և պահել ամիսներ շարունակ: Բավական է միայն թեթևակի ջուր ցողել չորացած լավաշի վրա, ծածկել սրբիչով, և մի քանի րոպե անց այն նորից դառնում է թարմ ու փափուկ:
Լավաշի խորհուրդը հայկական ծեսերում
Լավաշը հայկական ավանդույթների անբաժան մասն է:
- Հարսանիք.Ամենահայտնի սովորույթը հարսի ու փեսայի ուսերին լավաշ դնելն է, երբ նրանք մտնում են տուն: Դա խորհրդանշում է օջախի առատությունը, հաջողությունն ու բարօրությունը:
- Պատարագ.Եկեղեցական արարողությունների ժամանակ օգտագործվող նշխարը իր էությամբ հենց անթթխմոր լավաշի փոքրիկ տարբերակն է:
Լավաշը՝ որպես խոհարարական գլուխգործոց
Լավաշը «ունիվերսալ» է: Այն կարող է լինել և՛ սեղանի հիմքը, և՛ «փաթեթավորումը»: Հայտնի հայկական բրդուճը (լոռի պանիրն ու թարմ կանաչին՝ լավաշի մեջ փաթաթված) աշխարհի ամենաառողջարար և համեղ նախուտեստներից է: Լավաշով են պատրաստում նաև հայկական խաշլաման, թթուաշը և, իհարկե, առանց լավաշի հնարավոր չէ պատկերացնել հայկական խաշը:
Լավաշը հայկական լեռնաշխարհի շունչն է, հողի ու ջրի համը: Այն մեզ հիշեցնում է մեր արմատների, միասնության և այն ջերմության մասին, որը փոխանցվում է մոր ձեռքերից՝ թոնրի շուրջ:
Լավաշը սովորական հաց չէ. այն հայկական ոգու հազարամյա աղոթքն է՝ ուղղված երկնքին: