Ամբերդ. Ամրոց ամպերի մեջ և հայոց պատմության անառիկ վկան
Արագած լեռան հարավային լանջին՝ ծովի մակերևույթից 2300 մետր բարձրության վրա, վեր է խոյացում միջնադարյան Հայաստանի ամենահզոր ու տպավորիչ կառույցներից մեկը՝ Ամբերդ ամրոցը: Այն իրավամբ կրում է իր անունը, որը նշանակում է «ամրոց ամպերի մեջ»: Ամբերդը հայկական բերդաշինության փայլուն օրինակ է, որտեղ միախառնված են բնության անմատչելիությունն ու մարդկային հանճարը:
Պատմական ակնարկ
Ամբերդի պատմությունը սկսվում է դեռևս 7-րդ դարից, երբ Կամսարական իշխանները դրեցին ամրոցի հիմքերը: Սակայն իր իսկական ծաղկումն այն ապրեց 10-11-րդ դարերում՝ Պահլավունի տոհմի օրոք: Վահրամ Պահլավունի զորավարը ամրոցը դարձրեց Բագրատունյաց թագավորության կարևորագույն պաշտպանական հենակետերից մեկը:
Դարերի ընթացքում ամրոցը դիմակայել է սելջուկ-թուրքերի և մոնղոլների հարձակումներին: Թեև 13-րդ դարում այն մասնակիորեն ավերվել է, սակայն մինչ օրս պահպանված պատերն ու կառույցները հիացնում են իրենց վեհությամբ:
Ինչո՞վ է բացառիկ Ամբերդը
Ամբերդը միայն պաշտպանական պատեր չեն: Այն միջնադարյան մի ամբողջ համալիր է, որը ներառում է.
- Դղյակը (միջնաբերդը).Եռահարկ բազալտե կառույց, որը ծառայել է որպես իշխանական նստավայր: Այն ունեցել է հզոր աշտարակներ և խորամանկորեն մտածված պաշտպանական համակարգ:
- Վահրամաշեն եկեղեցին (1026 թ.).Կառուցվել է Վահրամ Պահլավունու կողմից: Այն հայկական եկեղեցաշինության դասական օրինակ է՝ իր պարզությամբ և հզոր էներգետիկայով:
- Ջրամատակարարման համակարգը.Ամբերդն ունեցել է ժամանակի համար եզակի ջրագիծ, որը կավե խողովակներով ջուր է բերել լեռների բարձունքներից: Ամրոցի ներսում եղել են նաև գաղտնուղիներ, որոնք տանում էին դեպի գետի կիրճը:
- Բաղնիքը.Պահպանված հինավուրց բաղնիքը վկայում է այն բարձր մշակույթի և կենցաղի մասին, որն առկա է եղել ամրոցում դեռևս 10-11-րդ դարերում:
Ինչո՞ւ այցելել Ամբերդ
Այսօր Ամբերդը Հայաստանի ամենասիրված զբոսաշրջային ուղղություններից է: Այստեղից բացվում է հիասքանչ տեսարան դեպի Արարատյան դաշտավայր և բիբլիական Արարատ լեռը: Լեռնային սառնորակ օդը, պատմական շունչը և Արագածի ալպյան մարգագետինները ստեղծում են անկրկնելի մթնոլորտ:
Ամբերդը հատկապես գեղեցիկ է գարնանը և ամռանը, երբ շրջակայքը ծածկված է կանաչով և լեռնային ծաղիկներով, իսկ ամպերը հաճախ «իջնում են» ու գրկում ամրոցի պատերը: