«Կռունկ». երգ, որը դարձավ տարագիր ժողովրդի ձայնը

Հայկական երաժշտական ժառանգության մեջ հազվադեպ են այն գործերը, որոնք կարողացել են դուրս գալ զուտ արվեստի սահմաններից և վերածվել ազգային ինքնության խորհրդանիշի։ Այդպիսի երգերից է «Կռունկ»-ը՝ Կոմիտաս Վարդապետի անվան հետ անքակտելիորեն կապված ստեղծագործությունը, որը մինչ օրս հնչում է որպես կարոտի, ցավի և տոկունության երաժշտական արտահայտություն։

Թեպետ «Կռունկ»-ը ստեղծվել է մինչև 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունը, Կոմիտասի անձնական ողբերգական ճակատագրից հետո այն ձեռք բերեց նոր՝ համազգային իմաստ։ Երգը դարձավ ոչ միայն անհատի, այլև ամբողջ ժողովրդի տառապանքի և ապրելու կամքի խորհրդանիշ։

Կոմիտասը և ժողովրդական մեղեդու վերածնունդը

20-րդ դարի սկզբին Կոմիտասը (Սողոմոն Սողոմոնյան) հավաքեց և մշակեց ժողովրդական այս երգը՝ բացահայտելով դրա խորքային փիլիսոփայական և հուզական շերտերը։ Նրա երաժշտական մշակմամբ «Կռունկ»-ը դադարում է պարզապես ժողովրդական ողբ լինելուց և վերածվում է բարձրարվեստ դասական ստեղծագործության։

Կոմիտասի ձեռքով պարզ ժողովրդական մեղեդին ստանում է խորություն, դրամատիզմ և հոգևոր լարում, որն ունակ է փոխանցել այն ապրումները, որոնք բառերով հաճախ անասելի են։ Հենց այդ պատճառով էլ երգը դարձավ նրա ամենաճանաչված և խորհրդանշական ստեղծագործություններից մեկը։

Ինչո՞ւ «Կռունկ»-ը դարձավ կարոտի խորհրդանիշ

Հայկական մշակութային ավանդույթում կռունկը դիտվում է որպես խորհրդանշական թռչուն՝ ավետաբեր, կապող օղակ հայրենիքի և օտարության միջև։ «Կռունկ»-ը պանդխտության թեմայով երաժշտաբանաստեղծական քնարական երգ է։ Այն մարմնավորում է երկու կերպար՝ կռունկին՝ որպես այլաբանական պատկեր, և բանաստեղծին՝ որպես գլխավոր քնարական հերոսի։ Սակայն երգի ընթացքում այս երկու կերպարները միաձուլվում են, և կռունկն այլևս չի դիտվում որպես արտաքին խորհրդանիշ, այլ անձնավորում է հենց տարագիր մարդուն։

Այս կերպ «Կռունկ»-ը դառնում է աշխարհասփյուռ հայ ժողովրդի հավաքական կերպարը։ Հատկապես 1915 թվականից հետո, երբ միլիոնավոր հայեր հայտնվեցին հայրենիքից դուրս, երգն ընկալվեց որպես Սփյուռքի հոգևոր հիմն։ Ինչպես նշել է հայտնի երաժիշտ Սամվել Երվինյանը. «Այս երգը դարձավ տարագրության մեջ գտնվող ազգի ձայնը՝ սերունդների միջով փոխանցելով նրա հիշողությունը»։

«Կռունկ»-ի մեղեդին՝ խորը, ցավոտ և միաժամանակ լուսավոր հույսով լեցուն, հաճախ կատարվում է դուդուկով, ինչն ավելի է ընդգծում դրա ողբերգական հնչողությունը։ Երաժշտությունը փոխանցում է միայնության, կորստի և վերադարձի սպասման զգացողությունը, ինչն էլ այն դարձնում է համաշխարհային ճանաչում ունեցող հայկական երաժշտական խորհրդանիշ։