Մայքլ Տեր-Պողոսյան. Մարդը, ով հեղափոխեց ժամանակակից բժշկությունը

Բժշկական ախտորոշման պատմության մեջ կան մի քանի անուններ, որոնք փոխել են գիտության ընթացքը: Դրանցից մեկը հայազգի ֆիզիկոս Մայքլ Տեր-Պողոսյանն է (1925–1996), ում հանճարեղ գյուտը՝ Պոզիտրոնային էմիսիոն տոմոգրաֆիան (ՊԷՏ/PET), հնարավորություն տվեց բժիշկներին «տեսնել» օրգանիզմի ներսում կատարվող կենսաբանական գործընթացները իրական ժամանակում:

Բեռլինից մինչև Սենթ Լուիս
Մայքլ Տեր-Պողոսյանը ծնվել է Բեռլինում՝ Մեծ Եղեռնից փրկված հայերի ընտանիքում: Այնուհետև ընտանիքը տեղափոխվել է Ֆրանսիա, որտեղ Մայքլը կրթություն է ստացել Փարիզի համալսարանում (Սորբոն) և Ռադիումի ինստիտուտում՝ աշխատելով Մարիա Կյուրիի դստեր՝ Իրեն Ժոլիո-Կյուրիի ղեկավարությամբ: 1946 թվականին նա տեղափոխվել է ԱՄՆ՝ Վաշինգտոնի համալսարան (Սենթ Լուիս), որտեղ էլ կատարել է իր կյանքի գլխավոր հայտնագործությունը:

Ի՞նչ է ՊԷՏ-ը և ինչո՞ւ է այն կարևոր
Մինչ Տեր-Պողոսյանի հայտնագործությունը, ռենտգենը և ուլտրաձայնային հետազոտությունը թույլ էին տալիս տեսնել օրգանների կառուցվածքը, բայց ոչ դրանց ֆունկցիան: Մայքլ Տեր-Պողոսյանի ստեղծած Պոզիտրոնային էմիսիոն տոմոգրաֆիան թույլ տվեց ախտորոշել հիվանդությունները մոլեկուլային մակարդակում՝ նախքան օրգանների կառուցվածքային փոփոխությունների ի հայտ գալը:

Այսօր ՊԷՏ սկանավորումն անփոխարինելի է.

• Ուռուցքաբանության մեջ. քաղցկեղային բջիջների հայտնաբերման և բուժման արդյունավետության գնահատման համար:
• Սրտաբանության մեջ. սրտամկանի վիճակը գնահատելու համար:
• Նյարդաբանության մեջ. Ալցհայմերի և Պարկինսոնի հիվանդությունների վաղ ախտորոշման համար:

Գիտության նվիրյալը
Տեր-Պողոսյանը հաճախ էր կրկնում, որ իր նպատակը ոչ թե պարզապես գիտական տեսությունների ստեղծումն էր, այլ այնպիսի գործիքների, որոնք կփրկեն մարդկային կյանքեր: Նա արժանացել է բազմաթիվ հեղինակավոր պարգևների, այդ թվում՝ Գայդների միջազգային մրցանակի (Gairdner Foundation International Award), որը հաճախ անվանում են «Նոբելյան մրցանակի նախերգանք»:

Մայքլ Տեր-Պողոսյանը մահացել է 1996 թվականին, սակայն նրա թողած ժառանգությունը շարունակում է ապրել ամբողջ աշխարհի հիվանդանոցներում՝ ամեն օր փրկելով հազարավոր կյանքեր: