Մեկ պարի պատմություն․ Նունուֆար՝ հայկական պարային ավանդույթի կորած ծաղիկը
Հայկական պարային մշակույթը հարուստ է հազարամյակների պատմությամբ՝ լի խորհրդանշական շարժումներով, որոնք արտացոլում են ժողովրդի հոգին, բնության հետ կապը և կյանքի ցիկլերը: Այդ ավանդույթների շարքում առանձին տեղ է գրավում «Նունուֆար»-ը՝ 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Գյումրիու տարածված կանացի մենապար (երբեմն՝ զուգապար), որն այսօր գրեթե մոռացված է, բայց մնում է հայկական էսթետիկայի գեղեցիկ օրինակներից մեկը:
Անունը՝ «նունուֆար» (նուշուշուկ կամ ջրաշուշան), արդեն իսկ խոսում է խորհրդանիշի մասին: Պարը համեմատում էր աղջկա գեղեցկությունը ջրի վրա բացվող նուրբ ծաղկի հետ: Հարսանիքի ժամանակ, երբ փեսան ու ծնողները արդեն ցուցադրել էին իրենց պարերը, հարսը մտնում էր շրջանակի կենտրոն և կատարում այս մենապարը: Այն դառնում էր հարսանիքի ամենազգացմունքային պահերից մեկը՝ ընդգծելով աղջկա անմեղությունը, նրբագեղությունը և անցումը նոր կյանքի:
Պարի շարժումները հիմնված էին արևելահայկական ավանդական պարերի ոճի վրա՝ դանդաղ, հոսող քայլեր, փափուկ պտույտներ և առանձնապես արտահայտիչ ձեռքերի շարժումներ: Ձեռքերը բարձրանում էին դանդաղորեն, ապա «բացվում» էին՝ նմանակելով նունուֆարի ծաղկաթերթերի բացումը: Այդ շարժումները խորհրդանշում էին կյանքի ծնունդը, գեղեցկության ծաղկումը և կնոջ ներքին ուժը:
«Նունուֆար»-ի առանձնահատկություններից մեկը նրա անկայունությունն էր: Յուրաքանչյուր պարուսույց (կամ ընտանիքի ավագ կինը) մտցնում էր իր փոփոխությունները՝ փոխելով քայլերը, ռիթմը կամ ձեռքերի դիրքերը: Այդ պատճառով չկային հստակ «կանոններ»:
«Նունուֆար»-ը խորհրդանշում է ոչ միայն գեղեցկությունը, այլև անցողիկությունը: Ինչպես ջրի վրա բացվող ծաղիկը, որ մի պահ է ծաղկում և հետո անհետանում, այդպես էլ այս պարը՝ կարճատև, բայց անմոռանալի, մնացել է հայկական մշակույթի գանձարանում որպես հիշեցում կնոջ նրբագեղության և ավանդույթների փխրունության մասին:
Այսօր, երբ հայկական պարերը վերածնվում են նոր ձևերով՝ ֆյուժնով, ժամանակակից բեմադրություններով և միջազգային փառատոներով, արժե հիշել նաև այնպիսի «լուռ» գոհարներ, ինչպիսին է «Նունուֆար»-ը: Նրանք մեզ հիշեցնում են, որ մշակույթը ոչ միայն այն է, ինչ մենք ցուցադրում ենք բեմում, այլև այն, ինչ ապրում ենք սրտով և փոխանցում սերնդեսերունդ: