Սուրբ Գայանե եկեղեցի. Հայկական հոգևոր ժառանգության հազարամյա զարդը
Հայաստանի հոգևոր մայրաքաղաք Վաղարշապատում (Էջմիածին) վեր խոյացող Սուրբ Գայանե եկեղեցին հայ միջնադարյան ճարտարապետության ամենանշանակալի և ամենագեղեցիկ կոթողներից մեկն է։ Այն ոչ միայն պատմական հուշարձան է, այլև հայ քրիստոնեական հավատքի և նվիրումի անսասան խորհրդանիշը։ 2000 թվականից եկեղեցին ընդգրկված է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
Պատմական ակնարկ և նահատակության պատմությունը
Սուրբ Գայանե եկեղեցին կառուցվել է 630 թվականին Եզր Ա Փառաժնակերտցի կաթողիկոսի կողմից։ Այն կանգնեցվել է հենց այն վայրում, որտեղ, ըստ ավանդության, նահատակվել է Սուրբ Գայանե կույսը՝ Հռիփսիմյանց կույսերի միաբանության մայրապետը։
301 թվականին, երբ Հայաստանը դեռ չէր ընդունել քրիստոնեությունը որպես պետական կրոն, Հռոմից փախած 37 քրիստոնյա կույսերը՝ Գայանե մայրապետի գլխավորությամբ, ապաստան գտան Վաղարշապատում։ Տրդատ III արքան, հմայված Հռիփսիմեի գեղեցկությամբ, ցանկանում էր ամուսնանալ նրա հետ, սակայն մերժում ստանալով՝ հրամայեց դաժանաբար սպանել բոլոր կույսերին։ Գայանեն, լինելով նրանց առաջնորդը, քաջալերում էր քույրերին մնալ հավատարիմ Քրիստոսին մինչև վերջ։ Նրա նահատակության վայրում հետագայում կառուցվեց այս հրաշակերտ տաճարը։
Ճարտարապետական առանձնահատկությունները
Սուրբ Գայանե եկեղեցին պատկանում է գմբեթավոր բազիլիկ տիպին։ Իր պարզության և ներդաշնակ համաչափությունների շնորհիվ այն համարվում է հայկական ճարտարապետության գոհարներից մեկը։
- Կառուցվածքը. Եկեղեցին ունի ուղղանկյուն հատակագիծ, որի կենտրոնում բարձրանում է ութանիստ թմբուկով գմբեթը՝ հենված չորս հզոր մայր սյուների վրա։
- Գավիթ-սրահը. 1683 թվականին եկեղեցու արևմտյան ճակատին ավելացվել է եռակամար բաց սրահ (գավիթ), որը ծառայել է որպես տապանատուն հայ եկեղեցական բարձրաստիճան գործիչների համար։
- Ներքին հարդարանքը. Տաճարի ներսում տիրում է խաղաղ և խորհրդավոր մթնոլորտ։ Ավագ խորանի տակ գտնվում է Սուրբ Գայանեի գետնափոր դամբարանը, որտեղ ամփոփված են սրբուհու մասունքները։ Սա ուխտագնացության կարևորագույն վայր է հազարավոր հավատացյալների համար։
Հետաքրքիր փաստեր
- Անփոփոխ տեսքը. Չնայած դարերի ընթացքում կատարված մասնակի վերանորոգումներին (հատկապես 17-րդ դարում), եկեղեցին հիմնականում պահպանել է իր նախնական 7-րդ դարի տեսքն ու ճարտարապետական ոգին։
- Մասունքները. Սուրբ Գայանեի մասունքներից բացի, եկեղեցում ամփոփված են նաև այլ սրբերի և նշանավոր հոգևորականների աճյուններ։
- Համալիրը. Եկեղեցու շուրջը տարածվում է գեղեցիկ այգի և գերեզմանատուն, որտեղ թաղված են Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի բազմաթիվ միաբաններ։
Ինչո՞ւ այցելել Սուրբ Գայանե եկեղեցի
Սուրբ Գայանեն այն վայրն է, որտեղ պատմությունը միախառնվում է աղոթքի հետ։ Այցելուներին այն գրավում է ոչ միայն իր պատմական արժեքով, այլև բացառիկ հանգստությամբ։ Այն գտնվում է Մայր Տաճարից ընդամենը մի քանի հարյուր մետր հեռավորության վրա և հանդիսանում է Վաղարշապատի հոգևոր եռանկյունու (Մայր Տաճար, Սուրբ Հռիփսիմե, Սուրբ Գայանե) անբաժանելի մասը։
Եթե փնտրում եք հոգևոր անդորր և ցանկանում եք հաղորդակից դառնալ հայոց հինավուրց պատմությանը, ապա Սուրբ Գայանե տաճար այցելությունը պարտադիր է։